Study notes sa Discover Canada: Modernong Canada

Ipinapaliwanag ng kabanatang ito kung paano nagbago ang Canada pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Saklaw ng mga simpleng notes na ito ang ekonomiya, ang papel ng Canada sa mundo, ang Quebec, ang mas bukas na lipunan, at mga sikat na Canadian sa sining, sports at agham.

Mas malakas na ekonomiya pagkatapos ng digmaan

Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, mas yumaman ang Canada kaysa dati. Nagkasundo ang mga bansa na bawasan ang mga hadlang sa kalakalan sa pamamagitan ng General Agreement on Tariffs and Trade (GATT), na ngayon ay World Trade Organization (WTO). Noong 1947, nakatuklas ng langis sa Alberta, at dito nagsimula ang modernong industriya ng enerhiya ng Canada. Pagdating ng 1951, sa unang pagkakataon ay kaya na ng karamihan sa mga Canadian ang sapat na pagkain, bahay at damit. Mula 1945 hanggang 1970, isa ang Canada sa may pinakamalakas na ekonomiya sa mga industriyalisadong bansa. Nakasalalay sa kalakalan ang mataas na antas ng pamumuhay sa Canada, lalo na sa kalakalan sa United States.

Mga social program

Habang yumayaman ang bansa, gumawa ito ng mga programang tumutulong sa mga tao. Sinimulan ng pederal na gobyerno ang unemployment insurance noong 1940; ngayon ay tinatawag itong employment insurance. Unang pinlano ang Old Age Security noong 1927, at nagsimula ang Canada at Quebec Pension Plans noong 1965. Ang Canada Health Act ang nagtatakda ng mga pangunahing pamantayan para sa health coverage. Ang mga probinsya at teritoryo ang nagbabayad para sa pampublikong edukasyon.

Ang Canada sa mundo

Tulad ng Australia at New Zealand, unti-unting nagkaroon ng mas malaking kalayaan ang Canada at nagsimula itong gumanap ng mas malaking papel sa mundo. Noong Cold War, nang kontrolin ng Soviet Union ang malaking bahagi ng Eastern Europe, tumulong ang Canada na itatag ang NATO (North Atlantic Treaty Organization), isang alyansang militar ng mga demokrasya sa Kanluran. Kasama ang United States, binuo ng Canada ang NORAD (North American Aerospace Defence Command). Sumali rin ang Canada sa United Nations.

Sa Korean War (1950–1953), tumulong ang Canada na ipagtanggol ang South Korea; mga 500 Canadian ang namatay at 1,000 ang nasugatan. Nakilahok ang Canada sa peacekeeping ng UN sa mga lugar tulad ng Egypt, Cyprus at Haiti, at sa iba pang security mission sa dating Yugoslavia at Afghanistan.

Ang Canada at Quebec

Noong 1960s, mabilis na nagbago ang Quebec sa panahong tinatawag na Quiet Revolution (Tahimik na Rebolusyon). May mga Quebecer na gustong humiwalay sa Canada. Noong 1963, itinatag ng Parlamento ang Royal Commission on Bilingualism and Biculturalism. Dahil dito nabuo ang Official Languages Act ng 1969, na gumagarantiya ng mga pederal na serbisyo sa French at English sa buong Canada. Noong 1970, tumulong ang Canada na itatag ang La Francophonie, isang samahan ng mga bansang nagsasalita ng French.

Tinanggihan ng mga botante sa Quebec ang sovereignty (paghiwalay) sa mga referendum noong 1980 at 1995. Noong 1982, binago ang Konstitusyon nang walang pagsang-ayon ng Quebec. Mahalagang usapin pa rin ang lugar ng Quebec sa loob ng Canada.

Mas bukas na lipunan

Naging mas bukas ang Canada, at mas maraming kababaihan ang pumasok sa mga propesyonal na karera. Lumawak din ang karapatang bumoto. Noong una, hindi makaboto ang karamihan sa mga Canadian na may lahing Asian. Ang mga Japanese Canadian ang huling grupo ng mga Asian Canadian na nagkaroon ng karapatang bumoto, noong 1948. Nagkaroon ng karapatang bumoto ang mga Aboriginal people noong 1960. Ngayon, puwedeng bumoto ang bawat mamamayang 18 taong gulang pataas.

Tumanggap ang Canada ng mga refugee, kasama ang mga 37,000 Hungarian noong 1956 at mahigit 50,000 Vietnamese pagkatapos ng 1975. Pagdating ng 1960s, isang-katlo ng mga Canadian ang may pinagmulang hindi British o French, at lumaganap ang ideya ng multiculturalism.

Sining at kultura

Nagtagumpay ang mga Canadian artist sa loob at labas ng bansa. Kasama sa mga sikat na manunulat sina Margaret Laurence at Mordecai Richler. Ang Group of Seven, na nagsimula noong 1920, ay nagpinta ng mga ligaw na tanawin ng Canada. Nagpinta si Emily Carr ng mga kagubatan sa West Coast at mga bagay na Aboriginal. Si Jean-Paul Riopelle ang pinakakilalang miyembro ng Les Automatistes, isang grupo ng mga abstract painter sa Quebec noong 1950s. Si Kenojuak Ashevak ay isang pioneer ng modernong sining ng Inuit.

Sports

Ang ice hockey ang pambansang sport ng Canada. Si James Naismith, isang Canadian, ang nag-imbento ng basketball noong 1891. Noong 1972, ipinasok ni Paul Henderson ang sikat na panalong goal laban sa Soviet Union. Naglaro si Wayne Gretzky para sa Edmonton Oilers mula 1979 hanggang 1988. Nanalo si Donovan Bailey ng dalawang Olympic gold medal noong 1996, at si Chantal Petitclerc ay isang Paralympic champion sa wheelchair racing. Si Terry Fox, na nawalan ng isang binti dahil sa cancer, ay nagsimula ng kanyang Marathon of Hope noong 1980 para makalikom ng pera para sa cancer research. Naglibot si Rick Hansen sa buong mundo sakay ng wheelchair noong 1985. Naglalaban ang mga koponan ng Canadian football para sa Grey Cup, na ibinigay noong 1909 ni Governor General Lord Grey.

Agham at mga imbensyon

Natuklasan nina Sir Frederick Banting at Charles Best ang insulin, na gamot sa diabetes. Mula 1989, nakikilahok ang Canadian Space Agency sa paggalugad sa kalawakan, madalas gamit ang Canadarm, isang robot arm na gawa sa Canada. Kasama sa iba pang imbensyon ng Canadian ang telepono (Alexander Graham Bell), ang snowmobile (Joseph-Armand Bombardier), ang standard time zone (Sir Sandford Fleming), ang voice message sa radyo (Reginald Fessenden), ang pacemaker (Dr. John A. Hopps) at ang BlackBerry (Mike Lazaridis at Jim Balsillie).

Mahahalagang dapat tandaan

• 1947 – natuklasan ang langis sa Alberta.
• 1940 – unemployment insurance (ngayon ay employment insurance).
• 1965 – Canada at Quebec Pension Plans.
• NATO – alyansang militar na tinulungang itatag ng Canada; NORAD – air defence kasama ang United States.
• 1950–1953 – Korean War: mga 500 Canadian ang namatay.
• 1960s – Quiet Revolution ng Quebec.
• 1969 – Official Languages Act (pederal na serbisyo sa English at French).
• 1970 – tumulong ang Canada na itatag ang La Francophonie.
• 1980 at 1995 – bigo ang mga referendum sa Quebec tungkol sa sovereignty.
• 1948 – nakaboto ang mga Japanese Canadian; 1960 – nakaboto ang mga Aboriginal people.
• Puwedeng bumoto ang bawat mamamayang 18 taong gulang pataas.
• 1956 – mga 37,000 Hungarian refugee; pagkatapos ng 1975 – mahigit 50,000 Vietnamese refugee.
• 1920 – itinatag ang Group of Seven.
• 1891 – inimbento ni James Naismith ang basketball.
• 1980 – Marathon of Hope ni Terry Fox.
• Banting at Best – insulin; Bell – telepono; Bombardier – snowmobile; Fleming – time zone.
• Canadarm – robotic arm na ginagamit sa kalawakan.