Study notes sa Discover Canada: Sino Tayo (Who We Are)

Inilalarawan ng kabanatang ito ang mga tao sa Canada: ang tatlong founding people, ang dalawang opisyal na wika, at ang maraming kultura na bumubuo sa bansa ngayon. Narito ang mga pangunahing ideya sa simpleng Tagalog.

Tungkol saan ang kabanatang ito

Inilalarawan ng kabanatang ito ang mga tao sa Canada, simula sa tatlong founding people (mga unang bumuo ng bansa): Aboriginal, French at British.

Ang pagkakakilanlan ng Canada

Kilala sa buong mundo ang Canada bilang malakas at malayang bansa. Ito ang may pinakamatandang tuloy-tuloy na tradisyong konstitusyonal sa mundo at ang tanging constitutional monarchy sa North America. Ang pariralang "Peace, Order, and Good Government" (kapayapaan, kaayusan at mabuting pamamahala) ay galing sa British North America Act ng 1867, ang unang dokumentong konstitusyonal ng Canada. Pinahahalagahan ng mga Canadian ang maayos na kalayaan, pagnenegosyo, pagsisikap sa trabaho at patas na pakikitungo.

Mga Aboriginal people (mga katutubo)

Pinaniniwalaang ang mga ninuno ng mga Aboriginal people ay dumating mula sa Asia libu-libong taon na ang nakaraan, matagal bago dumating ang mga European. Ang kanilang mga kultura ay batay sa paniniwala tungkol sa kanilang ugnayan sa Lumikha, sa kalikasan at sa isa't isa.

Protektado sa Konstitusyon ang mga karapatang Aboriginal at treaty rights. Unang ginarantiya ang mga karapatan sa teritoryo ng Royal Proclamation ng 1763, na ginawa ni King George III, at ito ang naging batayan ng mga kasunduan (treaty). Hindi laging lubos na iginalang ang mga kasunduang ito.

Mula 1800s hanggang 1980s, ipinadala ng pederal na gobyerno ang maraming batang Aboriginal sa mga residential school para gayahin nila ang mainstream na kultura. Nagdusa ang mga estudyante, ang ilan ay inabuso, at karamihan ay pinagbawalang gamitin ang kanilang wika at kaugalian. Noong 2008, pormal na humingi ng tawad ang Ottawa sa mga dating estudyante. Ngayon, may panibagong pagmamalaki at tagumpay ang mga komunidad ng Aboriginal sa mga larangan tulad ng agrikultura, kapaligiran, negosyo at sining.

Tatlong magkakaibang grupo

• First Nations (mga 65%): nagsimulang gamitin ang terminong ito noong 1970s. (Ang "Indian" ay tumutukoy sa mga Aboriginal na hindi Inuit o Métis.) Mga kalahati ang nakatira sa reserve land sa humigit-kumulang 600 komunidad; ang kalahati ay nakatira sa labas ng reserve, karamihan sa mga lungsod.
• Métis (mga 30%): isang natatanging grupo na may halong Aboriginal at European na ninuno. Karamihan ay nakatira sa Prairie provinces. May French at English silang pinagmulan at may sarili silang wika, ang Michif.
• Inuit (mga 4%): ang ibig sabihin ng pangalan ay "ang mga tao" sa wikang Inuktitut. Nakatira sila sa maliliit na komunidad sa buong Arctic at marunong silang mabuhay sa napakahirap na kapaligiran.

English at French

Malaking bahagi ng lipunan ng Canada ay galing sa mga Kristiyanong sibilisasyon na nagsasalita ng English at French na dinala mula sa Europe. Ang English at French ang dalawang opisyal na wika ng Canada, at ayon sa pederal na batas, dapat available sa dalawang wika ang mga serbisyo ng pederal na gobyerno sa buong Canada.

• Ayon sa guide, may 18 milyong Anglophone (English ang unang wika) at 7 milyong Francophone (French ang unang wika). Karamihan sa mga Francophone ay nasa Quebec; mga isang milyon ang nakatira sa Ontario, New Brunswick at Manitoba.
• Ang New Brunswick ang tanging probinsyang opisyal na bilingual.
• Ang mga Acadian ay mga inapo ng mga French na kolonistang nagsimulang manirahan sa Maritime provinces noong 1604. Mula 1755 hanggang 1763, habang may digmaan ang Britain at France, mahigit dalawang-katlo sa kanila ang pinaalis (deported). Tinatawag itong "Great Upheaval" (Malaking Pagpapalayas). Nakaligtas ang kulturang Acadian at malakas pa rin ito ngayon.
• Ang mga Quebecer ay karamihang nagsasalita ng French at karamihan ay inapo ng mga 8,500 French settler noong 1600s at 1700s. Noong 2006, kinilala ng House of Commons na ang mga Quebecer ay bumubuo ng isang nasyon sa loob ng nagkakaisang Canada.
• Mga isang milyong Anglo-Quebecer ang may pamana na mga 250 taon na sa Quebec.
• Ang mga English, Welsh, Scottish at Irish na settler ang humubog sa English-speaking Canada. Karaniwang tinatawag na English Canadian ang mga nagsasalita ng English.

Pagkakaisa sa gitna ng pagkakaiba-iba

Sinabi ni John Buchan (Lord Tweedsmuir), isang sikat na Gobernador Heneral (Governor General) mula 1935 hanggang 1940, na dapat panatilihin ng mga grupong imigrante ang sarili nilang pagkakakilanlan at tradisyon, matuto sa isa't isa, at magkaroon din ng bagong katapatan sa Canada.

Pagiging Canadian at diversity ngayon

May mga bagong dating na galing sa lugar na may digmaan o gulo. Hindi dahilan ang mga karanasang ito para magdala ng karahasan, extremism o galit sa Canada. Inaasahang tatanggapin ng mga bagong dating ang mga demokratikong pagpapahalaga tulad ng rule of law.

Karamihan sa mga Canadian ay ipinanganak sa Canada, pero madalas tawaging "land of immigrants" (bayan ng mga imigrante) ang Canada dahil milyun-milyong bagong dating ang tumulong na buuin ito sa loob ng 200 taon. Mula 1970s, karamihan sa mga imigrante ay galing sa mga bansa sa Asia. Sa Vancouver at Toronto, ang mga wikang Chinese ang pangalawang pinakaginagamit sa bahay pagkatapos ng English.

Karamihan sa mga Canadian ay Kristiyano; ang pinakamalaking grupo ay Katoliko, kasunod ang mga simbahang Protestante. Lumalaki ang mga komunidad ng Muslim, Jewish, Hindu, Sikh at iba pa, pati ang bilang ng mga taong walang relihiyon. May buong proteksyon sa batas ang mga gay at lesbian na Canadian, kasama ang civil marriage. Maraming Black Canadian ang inapo ng mga Black Loyalist at ng iba pang dumating mula America noong 1780s.

Mahahalagang dapat tandaan

• Tatlong founding people: Aboriginal, French at British.
• Ang Canada ang tanging constitutional monarchy sa North America.
• "Peace, Order, and Good Government": galing sa British North America Act, 1867.
• Ang Royal Proclamation ng 1763 (King George III) ang unang gumarantiya sa mga karapatan sa teritoryo ng mga Aboriginal.
• Residential school: 1800s hanggang 1980s; pormal na paghingi ng tawad noong 2008.
• Mga grupong Aboriginal: First Nations ~65%, Métis ~30%, Inuit ~4%.
• Ang Inuit ay nangangahulugang "ang mga tao" sa Inuktitut; Michif ang wika ng mga Métis.
• Mga opisyal na wika: English at French; ang New Brunswick ang tanging probinsyang opisyal na bilingual.
• Mga Acadian: nanirahan mula 1604; Great Upheaval 1755–1763.
• Kinilala ng House of Commons ang mga Quebecer bilang nasyon sa loob ng nagkakaisang Canada noong 2006.
• Si John Buchan, Gobernador Heneral 1935–1940, ay nagsalita tungkol sa pagkakaisa sa gitna ng pagkakaiba-iba.
• Mula 1970s, karamihan sa mga imigrante ay galing sa Asia.