Discover Canada ਸਟੱਡੀ ਨੋਟਸ: ਫ਼ੈਡਰਲ ਚੋਣਾਂ

ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਆਪਣੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਮੈਂਬਰ ਕਿਵੇਂ ਚੁਣਦੇ ਹਨ, ਵੋਟ ਕੌਣ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਟੀਜ਼ਨਸ਼ਿਪ ਟੈਸਟ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਇਹ ਨੋਟਸ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੱਥ ਵਰਤੋ।

ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ

ਫ਼ੈਡਰਲ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਓਟਵਾ ਵਿੱਚ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ (House of Commons) ਲਈ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਮੈਂਬਰ (MPs) ਚੁਣਦੇ ਹਨ।

ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ੈਡਰਲ ਚੋਣਾਂ ਪਿਛਲੀ ਆਮ ਚੋਣ ਤੋਂ ਹਰ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਚੋਣ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕੈਨੇਡਾ ਨੂੰ ਚੋਣ ਹਲਕਿਆਂ (electoral districts) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਈਡਿੰਗ (ridings) ਜਾਂ ਕੰਸਟੀਚੂਐਂਸੀ (constituencies) ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਹਲਕਾ ਇੱਕ MP ਚੁਣਦਾ ਹੈ। ਗਾਈਡ ਦੇ ਛਪੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ 308 ਹਲਕੇ ਹਨ। ਅੱਜ 343 ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਵਿੱਚ 343 ਸੀਟਾਂ ਹਨ।

18 ਸਾਲ ਜਾਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕ ਫ਼ੈਡਰਲ ਚੋਣ ਲੜ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚੋਣ ਲੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦਵਾਰ (candidates) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਾਈਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰਾਈਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਉਸ ਦਾ MP ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਵੋਟ ਕੌਣ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ

ਫ਼ੈਡਰਲ ਚੋਣ ਜਾਂ ਫ਼ੈਡਰਲ ਰਾਇਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ:

• ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ;
• ਵੋਟਾਂ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 18 ਸਾਲ ਦੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ
• ਵੋਟਰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਵੋਟਰ ਸੂਚੀਆਂ ਇਲੈਕਸ਼ਨਜ਼ ਕੈਨੇਡਾ (Elections Canada) ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਰਪੱਖ ਏਜੰਸੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੋਟਰਾਂ ਦੇ ਕੌਮੀ ਰਜਿਸਟਰ (National Register of Electors) ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਕੈਨੇਡੀਅਨਾਂ ਦਾ ਡਾਟਾਬੇਸ ਹੈ।

ਵੋਟਿੰਗ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ

ਜਦੋਂ ਚੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੋਟਰਾਂ ਦੇ ਕੌਮੀ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਡਾਕ ਰਾਹੀਂ ਵੋਟਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਾਰਡ (voter information card) ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੋਟ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਪਾਉਣੀ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਕ ਚੋਣ ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਕਰਕੇ ਪੱਕਾ ਕਰੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਲੈਕਸ਼ਨਜ਼ ਕੈਨੇਡਾ ਨੂੰ 1-800-463-6868 ’ਤੇ ਫ਼ੋਨ ਕਰੋ (ਵੈੱਬਸਾਈਟ: www.elections.ca)। ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਵੋਟਰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਚੋਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਵੀ।

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚੋਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਵੋਟ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ, ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਅਗਾਊਂ ਵੋਟਿੰਗ (advance poll) ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੈਲਟ (special ballot) ਰਾਹੀਂ ਵੋਟ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਡਾ ਵੋਟਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਾਰਡ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਅਤੇ ਥਾਵਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

ਚੋਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਆਪਣਾ ਵੋਟਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਾਰਡ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਪਤੇ ਦਾ ਸਬੂਤ ਲੈ ਕੇ ਕਾਰਡ ’ਤੇ ਲਿਖੇ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ ’ਤੇ ਜਾਓ।

ਗੁਪਤ ਬੈਲਟ

ਕਾਨੂੰਨ ਗੁਪਤ ਬੈਲਟ (secret ballot) ਦੇ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਕ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੋਟ ਪਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵੋਟ ਕਿਸ ਨੂੰ ਪਾਈ। ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵੋਟ ਕਿਸ ਨੂੰ ਪਾਈ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਪਰਿਵਾਰ, ਤੁਹਾਡਾ ਮਾਲਕ ਜਾਂ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਵੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।

ਪਰਦੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਲੇ ਗੋਲ ਖ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ "X" ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਬੈਲਟ ਨੂੰ ਮੋੜਦੇ ਹੋ, ਪੋਲ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋ (ਜੋ ਬੈਲਟ ਨੰਬਰ ਪਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ), ਅਤੇ ਬੈਲਟ ਬਕਸੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। ਪੋਲ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੋਟਾਂ ਗਿਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਜਨਤਕ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਚੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀਟਾਂ ਵਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਗੂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

• ਬਹੁਮਤ ਸਰਕਾਰ (majority government) ਕੋਲ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਦੀਆਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਅੱਧੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
• ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਸਰਕਾਰ (minority government) ਕੋਲ ਅੱਧੀਆਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੀਟਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ MPs ਦੀ ਹਮਾਇਤ (ਭਰੋਸਾ) ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਅਹਿਮ ਮਾਮਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਜਟ, ’ਤੇ ਵੋਟ ਹਾਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਵੀਂ ਚੋਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੱਲੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਫ਼ੈਡਰਲ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬਜਟ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਬਾਕੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ’ਤੇ ਸਵਾਲ ਕਰਨਾ, ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀਟਾਂ ਵਾਲੀ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ (Official Opposition) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗਾਈਡ ਛਪੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਪਾਰਟੀਆਂ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ, ਲਿਬਰਲ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਨਿਊ ਡੈਮੋਕ੍ਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਸਨ।

ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਪੱਧਰ

• ਫ਼ੈਡਰਲ: MPs ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੌਮੀ ਰੱਖਿਆ, ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ, ਨਾਗਰਿਕਤਾ, ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜਦਾਰੀ ਨਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।
• ਸੂਬਾਈ ਅਤੇ ਟੈਰੀਟੋਰੀਅਲ: MLAs, MNAs, MPPs ਜਾਂ MHAs ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਮੈਂਬਰ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ, ਹਾਈਵੇਅ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਮਲੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ ਸਮਰਾਟ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।
• ਮਿਉਂਸਪਲ (ਸਥਾਨਕ): ਮੇਅਰ ਜਾਂ ਰੀਵ (reeve) ਅਤੇ ਕੌਂਸਲਰ ਜਾਂ ਐਲਡਰਮੈਨ ਉਪ-ਨਿਯਮ (by-laws) ਪਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ, ਕੂੜਾ ਚੁੱਕਣ, ਬਰਫ਼ ਹਟਾਉਣ, ਅੱਗ ਬੁਝਾਉਣ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ।
• ਫ਼ਸਟ ਨੇਸ਼ਨਜ਼: ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਜ਼ਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਂਡ ਚੀਫ਼ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਰਿਜ਼ਰਵ ’ਤੇ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਰਗੇ ਮਾਮਲੇ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ।

ਆਪਣੇ MP, ਆਪਣੀ ਰਾਈਡਿੰਗ, ਆਪਣੇ ਸੂਬਾਈ ਜਾਂ ਟੈਰੀਟੋਰੀਅਲ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੇਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਯਾਦ ਕਰੋ।

ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮੁੱਖ ਤੱਥ

• ਫ਼ੈਡਰਲ ਚੋਣਾਂ ਹਰ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਪਹਿਲਾਂ ਚੋਣ ਨਾ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇ।
• ਹਰ ਚੋਣ ਹਲਕਾ (ਰਾਈਡਿੰਗ, ਕੰਸਟੀਚੂਐਂਸੀ) ਇੱਕ MP ਚੁਣਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ 343 ਰਾਈਡਿੰਗਾਂ ਹਨ (ਗਾਈਡ ਦੇ ਛਪੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 308 ਲਿਖਿਆ ਹੈ)।
• ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਲਈ: ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕ, ਵੋਟਾਂ ਵਾਲੇ ਦਿਨ 18 ਸਾਲ ਜਾਂ ਵੱਧ, ਵੋਟਰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮ।
• ਇਲੈਕਸ਼ਨਜ਼ ਕੈਨੇਡਾ ਫ਼ੈਡਰਲ ਚੋਣਾਂ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੋਟਰਾਂ ਦੇ ਕੌਮੀ ਰਜਿਸਟਰ ਤੋਂ ਵੋਟਰ ਸੂਚੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫ਼ੋਨ 1-800-463-6868।
• ਆਪਣਾ ਕਾਰਡ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਪਤੇ ਦਾ ਸਬੂਤ ਲੈ ਕੇ ਜਾਓ। ਤੁਸੀਂ ਅਗਾਊਂ ਵੋਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੈਲਟ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਵੋਟ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।
• ਵੋਟਿੰਗ ਗੁਪਤ ਬੈਲਟ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ X ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਓ।
• ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀਟਾਂ ਵਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਆਗੂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
• ਬਹੁਮਤ = ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਅੱਧੀਆਂ ਸੀਟਾਂ; ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ = ਅੱਧੀਆਂ ਤੋਂ ਘੱਟ।
• ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
• ਮਿਉਂਸਪਲ ਆਗੂ: ਮੇਅਰ ਜਾਂ ਰੀਵ, ਕੌਂਸਲਰ ਜਾਂ ਐਲਡਰਮੈਨ; ਉਹ ਉਪ-ਨਿਯਮ ਪਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।