Discover Canada સ્ટડી નોટ્સ: ફેડરલ ચૂંટણીઓ

આ પ્રકરણ સમજાવે છે કે કેનેડિયનો પોતાના સંસદ સભ્યોને કેવી રીતે ચૂંટે છે, કોણ મત આપી શકે અને કેવી રીતે, અને ચૂંટણી પછી શું થાય છે. નાગરિકતા ટેસ્ટની તૈયારી માટે આ નોટ્સ અને મુખ્ય તથ્યોનો ઉપયોગ કરો.

સંસદ સભ્યોની ચૂંટણી

ફેડરલ ચૂંટણીઓમાં કેનેડિયનો ઓટાવાના હાઉસ ઓફ કોમન્સ (House of Commons) માટે સંસદ સભ્યો (Members of Parliament, MPs) ચૂંટે છે.

સંસદે પસાર કરેલો કાયદો કહે છે કે ફેડરલ ચૂંટણીઓ છેલ્લી સામાન્ય ચૂંટણી પછી દર ચાર વર્ષે, ઓક્ટોબરના ત્રીજા સોમવારે થવી જોઈએ. જોકે વડાપ્રધાન ગવર્નર જનરલને વહેલી ચૂંટણી બોલાવવાનું કહી શકે છે.

કેનેડા ચૂંટણી મતવિસ્તારો (electoral districts) નામના વિસ્તારોમાં વહેંચાયેલું છે, જેને રાઇડિંગ (ridings) અથવા કોન્સ્ટિટ્યુઅન્સી (constituencies) પણ કહેવાય છે. દરેક મતવિસ્તાર એક સંસદ સભ્ય ચૂંટે છે. ગાઇડના છાપેલા સંસ્કરણમાં 308 મતવિસ્તારો લખ્યા છે. આજે 343 છે, એટલે હાઉસ ઓફ કોમન્સમાં 343 બેઠકો છે.

18 કે તેથી વધુ ઉંમરનો કોઈ પણ કેનેડિયન નાગરિક ફેડરલ ચૂંટણી લડી શકે છે. ચૂંટણી લડનારાઓને ઉમેદવારો કહેવાય છે, અને એક રાઇડિંગમાં ઘણા ઉમેદવારો હોઈ શકે છે. રાઇડિંગમાં સૌથી વધુ મત મેળવનાર ઉમેદવાર તેનો સંસદ સભ્ય બને છે.

કોણ મત આપી શકે

ફેડરલ ચૂંટણી કે ફેડરલ જનમતમાં મત આપવા માટે તમારે:

• કેનેડિયન નાગરિક હોવું જોઈએ;
• મતદાનના દિવસે ઓછામાં ઓછા 18 વર્ષના હોવું જોઈએ; અને
• મતદાર યાદીમાં તમારું નામ હોવું જોઈએ.

મતદાર યાદીઓ ઇલેક્શન્સ કેનેડા (Elections Canada) બનાવે છે, જે સંસદની એક તટસ્થ એજન્સી છે. તે નેશનલ રજિસ્ટર ઓફ ઇલેક્ટર્સ (National Register of Electors)માંથી માહિતી લે છે, જે મત આપી શકતા કેનેડિયનોનો ડેટાબેઝ છે.

મતદાન કેવી રીતે થાય છે

ચૂંટણી જાહેર થાય ત્યારે નેશનલ રજિસ્ટર ઓફ ઇલેક્ટર્સમાં નોંધાયેલી દરેક વ્યક્તિને ટપાલમાં મતદાર માહિતી કાર્ડ (voter information card) મળે છે. તેમાં લખેલું હોય છે કે ક્યારે અને ક્યાં મત આપવો. જો તમને કાર્ડ ન મળે, તો તમારું નામ યાદીમાં છે કે નહીં તે તપાસવા તમારી સ્થાનિક ચૂંટણી ઓફિસને ફોન કરો, અથવા ઇલેક્શન્સ કેનેડાને 1-800-463-6868 પર ફોન કરો (વેબસાઇટ: www.elections.ca). તમારું નામ મતદાર યાદીમાં ગમે ત્યારે ઉમેરી શકાય છે, ચૂંટણીના દિવસે પણ.

જો તમે ચૂંટણીના દિવસે મત ન આપી શકો, અથવા ન આપવા માગતા હો, તો તમે એડવાન્સ પોલ (આગોતરા મતદાન)માં અથવા સ્પેશિયલ બેલેટથી મત આપી શકો છો. તમારા મતદાર માહિતી કાર્ડમાં તારીખો અને સ્થળો આપેલાં હોય છે.

ચૂંટણીના દિવસે તમારું મતદાર માહિતી કાર્ડ અને તમારી ઓળખ અને સરનામાનો પુરાવો લઈને કાર્ડમાં લખેલા મતદાન મથકે જાઓ.

ગુપ્ત મતદાન (secret ballot)

કાયદો તમારા ગુપ્ત મતદાનના અધિકારનું રક્ષણ કરે છે. કોઈ તમને મત આપતા જોઈ શકે નહીં કે તમે કોને મત આપ્યો તે જોઈ શકે નહીં. તમે ઈચ્છો તો લોકોને કહી શકો કે તમે કોને મત આપ્યો, પણ કોઈ, તમારો પરિવાર, તમારા માલિક કે યુનિયનના પ્રતિનિધિ પણ, તમને તે કહેવા ફરજ પાડી શકે નહીં.

પડદા પાછળ તમે પસંદ કરેલા ઉમેદવારના નામની બાજુના વર્તુળમાં "X" કરો, મતપત્ર વાળો, મતદાન અધિકારીઓને બતાવો (તેઓ મતપત્રનો નંબર ફાડી લે છે), અને તેને મતપેટીમાં નાખો. મતદાન પૂરું થયા પછી મતો ગણાય છે અને પરિણામો જાહેર થાય છે.

ચૂંટણી પછી

ગવર્નર જનરલ સામાન્ય રીતે સૌથી વધુ બેઠકો ધરાવતા પક્ષના નેતાને સરકાર બનાવવા કહે છે. તે નેતા વડાપ્રધાન બને છે.

• બહુમતી સરકાર (majority government) પાસે હાઉસ ઓફ કોમન્સની ઓછામાં ઓછી અડધી બેઠકો હોય છે.
• લઘુમતી સરકાર (minority government) પાસે અડધાથી ઓછી બેઠકો હોય છે.

સત્તામાં રહેવા માટે સરકારને મોટા ભાગના સંસદ સભ્યોનો ટેકો (વિશ્વાસ) જોઈએ. જો તે બજેટ જેવી મહત્વની બાબત પરનો મત હારી જાય, તો સામાન્ય રીતે નવી ચૂંટણી થાય છે.

વડાપ્રધાને પસંદ કરેલા કેબિનેટ મંત્રીઓ ફેડરલ વિભાગોનું નેતૃત્વ કરે છે, બજેટ તૈયાર કરે છે અને મોટા ભાગના નવા કાયદા રજૂ કરે છે.

બીજા પક્ષોને વિરોધ પક્ષો કહેવાય છે. સરકાર જે રજૂ કરે તેના પર પ્રશ્ન કરવાનું, તેનો વિરોધ કરવાનું કે તેને સુધારવાનું તેમનું કામ છે. સૌથી વધુ બેઠકો ધરાવતો વિરોધ પક્ષ સત્તાવાર વિરોધ પક્ષ (Official Opposition) છે. ગાઇડ છપાઈ ત્યારે હાઉસ ઓફ કોમન્સમાં ત્રણ મુખ્ય પક્ષો કન્ઝર્વેટિવ પાર્ટી, લિબરલ પાર્ટી અને ન્યૂ ડેમોક્રેટિક પાર્ટી હતા.

સરકારના બીજા સ્તરો

• ફેડરલ: સંસદ સભ્યો બીજી બાબતોની સાથે રાષ્ટ્રીય સંરક્ષણ, વિદેશ નીતિ, નાગરિકતા, પોલીસ વ્યવસ્થા અને ફોજદારી ન્યાય સંભાળે છે.
• પ્રાંતીય અને પ્રાદેશિક: MLAs, MNAs, MPPs અથવા MHAs કહેવાતા ચૂંટાયેલા સભ્યો શિક્ષણ, આરોગ્ય સેવા, હાઇવે અને બીજી બાબતો સંભાળે છે. દરેક પ્રાંતમાં લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર સાર્વભૌમનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને પ્રીમિયર સરકારનું નેતૃત્વ કરે છે.
• મ્યુનિસિપલ (સ્થાનિક): મેયર અથવા રીવ (reeve) અને કાઉન્સિલરો અથવા એલ્ડરમેન બાય-લૉ (પેટા-નિયમો) પસાર કરે છે અને રસ્તા, કચરો ઉપાડવો, બરફ હટાવવો, આગ બુઝાવવી અને મનોરંજન જેવી બાબતો સંભાળે છે.
• ફર્સ્ટ નેશન્સ: ઘણા રિઝર્વમાં બેન્ડ ચીફ અને કાઉન્સિલરો હોય છે, જે રિઝર્વ પર રહેઠાણ અને શાળાઓ જેવી બાબતો સંભાળે છે.

તમારા પોતાના સંસદ સભ્ય, રાઇડિંગ, પ્રાંતીય કે પ્રાદેશિક પ્રતિનિધિ અને મેયરનાં નામ જાણી લો.

યાદ રાખવા જેવા મુખ્ય તથ્યો

• વહેલી ચૂંટણી ન બોલાવાય તો ફેડરલ ચૂંટણીઓ દર ચાર વર્ષે, ઓક્ટોબરના ત્રીજા સોમવારે થાય છે.
• દરેક ચૂંટણી મતવિસ્તાર (રાઇડિંગ, કોન્સ્ટિટ્યુઅન્સી) એક સંસદ સભ્ય ચૂંટે છે. હવે 343 રાઇડિંગ છે (ગાઇડના છાપેલા સંસ્કરણમાં 308 લખ્યા છે).
• મત આપવા માટે: કેનેડિયન નાગરિક, મતદાનના દિવસે 18 કે તેથી વધુ ઉંમર, અને મતદાર યાદીમાં નામ.
• ઇલેક્શન્સ કેનેડા ફેડરલ ચૂંટણીઓ ચલાવે છે અને નેશનલ રજિસ્ટર ઓફ ઇલેક્ટર્સમાંથી મતદાર યાદી બનાવે છે. ફોન 1-800-463-6868.
• તમારું કાર્ડ અને ઓળખ અને સરનામાનો પુરાવો સાથે લાવો. તમે એડવાન્સ પોલમાં કે સ્પેશિયલ બેલેટથી પણ મત આપી શકો છો.
• મતદાન ગુપ્ત મતદાનથી થાય છે; તમારા ઉમેદવારની બાજુમાં X કરો.
• સૌથી વધુ બેઠકો ધરાવતો પક્ષ સામાન્ય રીતે સરકાર બનાવે છે; તેના નેતા વડાપ્રધાન બને છે.
• બહુમતી = ઓછામાં ઓછી અડધી બેઠકો; લઘુમતી = અડધાથી ઓછી.
• સૌથી મોટો વિરોધ પક્ષ સત્તાવાર વિરોધ પક્ષ છે.
• મ્યુનિસિપલ નેતાઓ: મેયર અથવા રીવ, કાઉન્સિલરો અથવા એલ્ડરમેન; તેઓ બાય-લૉ પસાર કરે છે.