Discover Canada સ્ટડી નોટ્સ: કેનેડાનો ઇતિહાસ

આ પ્રકરણ કેનેડાના પહેલા લોકોથી લઈને બીજા વિશ્વયુદ્ધ સુધીની કેનેડાની કહાણી કહે છે. આ સરળ નોટ્સમાં નાગરિકતા ટેસ્ટ માટે જરૂરી મુખ્ય ઘટનાઓ, વ્યક્તિઓ અને તારીખો આપી છે.

મૂળ નિવાસી લોકો અને પહેલા યુરોપિયનો

યુરોપિયનો આવ્યા તે પહેલાં કેનેડામાં ઘણી અલગ અલગ મૂળ નિવાસી (Indigenous) પ્રજાઓ રહેતી હતી. કેટલીક પ્રજાઓ ખેતી અને શિકાર કરતી, જેમ કે હ્યુરોન-વેન્ડાટ અને ઇરોક્વોઇસ. બીજી પ્રજાઓ શિકાર કરતી અને ખોરાક ભેગો કરતી, જેમ કે ક્રી અને ડેને. ઇન્યુઇટ આર્કટિકનાં પ્રાણીઓ પર જીવતા. યુરોપિયનો સાથેના સંપર્કે તેમનું જીવન કાયમ માટે બદલી નાખ્યું, અને ઘણા લોકો યુરોપિયન રોગોથી મૃત્યુ પામ્યા. પરંતુ તેમણે વેપાર, ધાર્મિક અને લશ્કરી સંબંધો પણ બાંધ્યા, જેનાથી કેનેડા ઘડાયું.

લગભગ 1,000 વર્ષ પહેલાં વાઇકિંગ્સ ન્યૂફાઉન્ડલેન્ડ અને લેબ્રાડોર (લાન્સ ઓ મેડોઝ, L'Anse aux Meadows) પહોંચ્યા. 1497માં જોન કેબટ (John Cabot) કેનેડાના પૂર્વ કિનારાનો નકશો બનાવનાર પહેલા વ્યક્તિ હતા. 1534 અને 1542 વચ્ચે ઝાક કાર્તિયે (Jacques Cartier)એ ફ્રાન્સ માટે ત્રણ સફરો કરી અને સેન્ટ લોરેન્સ નદીની શોધખોળ કરી. તેમણે ઇરોક્વોઇયન શબ્દ "કનાટા" (kanata) સાંભળ્યો, જેનો અર્થ "ગામ" થાય છે, અને તેના પરથી "કેનેડા" નામ પડ્યું.

ન્યૂ ફ્રાન્સ અને બ્રિટિશ શાસન

1604માં ફ્રેન્ચોએ એકેડિયામાં વસાહત શરૂ કરી. 1608માં સેમ્યુઅલ દ શેમ્પ્લેન (Samuel de Champlain)એ ક્વિબેક સિટીની સ્થાપના કરી. ફ્રેન્ચો અને મૂળ નિવાસી લોકોએ ફરના વેપાર (fur trade)માં સાથે કામ કર્યું. 1670માં હડસન્સ બે કંપની (Hudson's Bay Company)ને હડસન બેની આસપાસ વેપારના અધિકારો મળ્યા. ફ્રાન્સ અને બ્રિટન ઉત્તર અમેરિકા માટે લડ્યાં, અને 1759માં ક્વિબેક સિટી પાસે પ્લેન્સ ઓફ એબ્રહામની લડાઈ (Battle of the Plains of Abraham)માં બ્રિટિશરો જીત્યા.

ફ્રેન્ચ બોલતા કેથોલિકો, જેમને કેનેડિયન્સ (Canadiens) અથવા હેબિટાં (habitants) કહેવાતા, પોતાની જીવનશૈલી જાળવવા માગતા હતા. 1774ના ક્વિબેક એક્ટ (Quebec Act)એ કેથોલિકોને ધાર્મિક સ્વતંત્રતા આપી અને બ્રિટિશ ફોજદારી કાયદા સાથે ફ્રેન્ચ સિવિલ કાયદો ચાલુ રાખ્યો. અમેરિકન ક્રાંતિ પછી 40,000થી વધુ લોયલિસ્ટ્સ (Loyalists) નોવા સ્કોશિયા અને ક્વિબેકમાં આવ્યા, જેમાં જોસેફ બ્રાન્ટ (Joseph Brant)ની આગેવાની હેઠળના મોહૉક લોકો અને લગભગ 3,000 બ્લેક લોયલિસ્ટ્સ પણ હતા.

શરૂઆતની લોકશાહી અને ગુલામીનો અંત

પહેલી ચૂંટાયેલી સભા 1758માં હેલિફેક્સમાં મળી. 1791ના કોન્સ્ટિટ્યુશનલ એક્ટ (Constitutional Act)એ ક્વિબેકને અપર કેનેડા (પછીથી Ontario) અને લોઅર કેનેડા (પછીથી ક્વિબેક)માં વહેંચ્યું, અને બંનેને ચૂંટાયેલી સભા મળી. 1793માં જોન ગ્રેવ્ઝ સિમ્કો (John Graves Simcoe)ના નેતૃત્વમાં અપર કેનેડા બ્રિટિશ સામ્રાજ્યનો ગુલામી નાબૂદ કરવા તરફ આગળ વધનાર પહેલો પ્રાંત બન્યો. બ્રિટને 1833માં પોતાના આખા સામ્રાજ્યમાં ગુલામી નાબૂદ કરી. ઘણા ગુલામ લોકો અંડરગ્રાઉન્ડ રેલરોડ (Underground Railroad) દ્વારા અમેરિકામાંથી ભાગી આવ્યા.

1812નું યુદ્ધ

1812માં અમેરિકાએ કેનેડા પર આક્રમણ કર્યું. બ્રિટિશ સૈનિકો, કેનેડિયન સ્વયંસેવકો અને ચીફ ટેકુમસે (Tecumseh) સહિત ફર્સ્ટ નેશન્સે તેનું રક્ષણ કર્યું. સર આઇઝેક બ્રોક (Isaac Brock)એ ડેટ્રોઇટ કબજે કર્યું, શાર્લ દ સાલાબેરી (Charles de Salaberry) શાતોગેમાં જીત્યા, અને લોરા સેકોર્ડ (Laura Secord) હુમલાની ચેતવણી આપવા લગભગ 30 કિમી ચાલીને ગયાં. 1814 સુધીમાં આક્રમણ નિષ્ફળ ગયું. આ યુદ્ધે કેનેડાને સ્વતંત્ર રાખવામાં મદદ કરી અને આજની સરહદ ઘડી.

જવાબદાર સરકાર અને કોન્ફેડરેશન

1837–38ના નિષ્ફળ બળવાઓ પછી લોર્ડ ડરહમ (Lord Durham)એ બંને કેનેડાને જોડવાનું અને તેમને જવાબદાર સરકાર (responsible government) આપવાનું સૂચન કર્યું: સરકારને મોટા ભાગના ચૂંટાયેલા સભ્યોનો ટેકો જોઈએ, નહીં તો તેણે રાજીનામું આપવું પડે. સૌથી પહેલાં નોવા સ્કોશિયાને તે 1847–48માં મળી. લૂઈ-ઇપોલિત લા ફોન્ટેન (Louis-Hippolyte La Fontaine) અને રોબર્ટ બોલ્ડવિન (Robert Baldwin)એ પ્રોવિન્સ ઓફ કેનેડામાં તેના માટે કામ કર્યું.

ફાધર્સ ઓફ કોન્ફેડરેશન (Fathers of Confederation)એ ફેડરલ અને પ્રાંતીય સરકારો ધરાવતો દેશ બનાવ્યો. બ્રિટિશ નોર્થ અમેરિકા એક્ટએ 1 જુલાઈ, 1867ના રોજ Ontario, ક્વિબેક, નોવા સ્કોશિયા અને ન્યૂ બ્રન્સવિક સાથે ડોમિનિયન ઓફ કેનેડાની રચના કરી. 1 જુલાઈ હવે કેનેડા ડે છે. સર જોન એ. મેકડોનાલ્ડ (John A. Macdonald) પહેલા વડાપ્રધાન હતા, અને સર જ્યોર્જ-એટિએન કાર્તિયે (George-Étienne Cartier) ક્વિબેકને કોન્ફેડરેશનમાં લાવ્યા.

પશ્ચિમ તરફ વિસ્તાર

કેનેડાએ રેડ રિવરના મેટિસ લોકોને પૂછ્યા વગર નોર્થવેસ્ટનો કબજો લીધો, ત્યારે લૂઈ રીએલ (Louis Riel)ની આગેવાનીમાં તેમણે વિરોધ કર્યો. તેના પરિણામે 1870માં મેનિટોબા પ્રાંત બન્યો. 1885માં બીજા બળવા પછી રીએલને ફાંસી આપવામાં આવી. મેકડોનાલ્ડે 1873માં નોર્થ વેસ્ટ માઉન્ટેડ પોલીસ બનાવી (આજની RCMP). કેનેડિયન પેસિફિક રેલવે 1885માં પૂરી થઈ. તેને બાંધવામાં મદદ કરનાર ચાઇનીઝ કામદારોએ પછીથી અન્યાયી હેડ ટેક્સ (Head Tax) ભરવો પડ્યો; સરકારે 2006માં માફી માગી. પહેલા ફ્રેન્ચ-કેનેડિયન વડાપ્રધાન સર વિલ્ફ્રિડ લોરિયે (Wilfrid Laurier)એ પશ્ચિમમાં વસવાટને પ્રોત્સાહન આપ્યું.

વિશ્વયુદ્ધો અને મતાધિકાર

પહેલા વિશ્વયુદ્ધમાં 600,000થી વધુ કેનેડિયનોએ સેવા આપી અને લગભગ 60,000 મૃત્યુ પામ્યા. એપ્રિલ 1917માં વિમી રિજ (Vimy Ridge) પરની જીતથી તેઓ હિંમત માટે પ્રખ્યાત થયા. યુદ્ધ 11 નવેમ્બર, 1918ના રોજ પૂરું થયું; આ દિવસ હવે રિમેમ્બરન્સ ડે (Remembrance Day) છે. સ્ત્રીઓને મતાધિકાર 1916માં મેનિટોબામાં, ફેડરલ સ્તરે 1918માં અને 1940માં ક્વિબેકમાં મળ્યો. એગ્નેસ મેકફેલ (Agnes Macphail) પહેલાં મહિલા સંસદ સભ્ય (MP) હતાં (1921). 1929ના કડાકા પછી મહામંદી (Great Depression) આવી, અને 1934માં બેંક ઓફ કેનેડાની સ્થાપના થઈ.

બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં દસ લાખથી વધુ કેનેડિયનો અને ન્યૂફાઉન્ડલેન્ડવાસીઓએ સેવા આપી અને 44,000 મૃત્યુ પામ્યા. D-Day, 6 જૂન, 1944ના રોજ કેનેડિયનોએ ફ્રાન્સમાં જૂનો બીચ (Juno Beach) કબજે કર્યો, અને પછી નેધરલેન્ડ્સને આઝાદ કરાવવામાં મદદ કરી. જાપાનીઝ કેનેડિયનોને જબરદસ્તીથી તેમનાં ઘરોમાંથી કાઢવામાં આવ્યા; સરકારે 1988માં માફી માગી.

યાદ રાખવા જેવા મુખ્ય તથ્યો

• "કનાટા" – "ગામ" માટેનો ઇરોક્વોઇયન શબ્દ, જેના પરથી કેનેડા નામ પડ્યું.
• 1497 – જોન કેબટ; 1534–1542 – ઝાક કાર્તિયે.
• 1608 – શેમ્પ્લેને ક્વિબેક સિટીની સ્થાપના કરી.
• 1759 – પ્લેન્સ ઓફ એબ્રહામની લડાઈ.
• 1774 – ક્વિબેક એક્ટ; 1791 – કોન્સ્ટિટ્યુશનલ એક્ટ.
• 1758 – પહેલી ચૂંટાયેલી સભા, હેલિફેક્સમાં.
• 1793 – અપર કેનેડા ગુલામી નાબૂદી તરફ આગળ વધ્યું; 1833 – બ્રિટિશ સામ્રાજ્યમાં ગુલામીનો અંત.
• 1812નું યુદ્ધ – બ્રોક, ટેકુમસે, દ સાલાબેરી, લોરા સેકોર્ડ.
• 1 જુલાઈ, 1867 – કોન્ફેડરેશન; સર જોન એ. મેકડોનાલ્ડ પહેલા વડાપ્રધાન.
• પછીથી જોડાયા: મેનિટોબા 1870, બ્રિટિશ કોલંબિયા 1871, પ્રિન્સ એડવર્ડ આઇલેન્ડ 1873, યુકોન 1898, આલ્બર્ટા અને સાસ્કેચવાન 1905, ન્યૂફાઉન્ડલેન્ડ અને લેબ્રાડોર 1949, નુનાવુટ 1999.
• 1885 – રેલવે પૂરી થઈ; લૂઈ રીએલને ફાંસી.
• એપ્રિલ 1917 – વિમી રિજ; 11 નવેમ્બર – રિમેમ્બરન્સ ડે.
• સ્ત્રીઓનો મતાધિકાર: મેનિટોબા 1916, ફેડરલ 1918, ક્વિબેક 1940.
• 6 જૂન, 1944 – D-Day, જૂનો બીચ.